Etenduraren ondoko Euskal Herria

Zure artikulu mamitsua irakurri dut Z. ARGIA-n (1971-XI-28); eta zure kezkak noraino ulertzen ditudan azaldu beharrik ez dago. Zure kezkak, «Eibartarra», eneak dira (…). Eibar-ko haur-jolasak aipatzen dituzularik, hau diozu: «Orduango gaztiak euskeraz bizi giñan». Hauxe da, ene ustez, zure artikuluaren oharrik gogoangarriena. Egia latza baita! 1940-ren inguruan, «juan dan gerra ingurutxuan bertan» zuk diozunez, Eibarko haurrak euskeraz egiten zituzten beren jolasak. Eta gaur ez. Harrez gero 30 urte pasa dira. (…) Hau, ordea, ez da Eibarren bakarrik gertatu. Aldaketa berbera ikusia dut Donostian bertan, Antiguako hauzoan. (…) Ia gauza bera esan daiteke Euskal Herri guzian. Lapurdi, Baxenabarre eta Zuberoa osoetan ez dago gaur INUN haur-talde bakar bat euskaraz jostatzen ari. Nik ez dut bederen horrelakorik inoiz entzun: ez Hazparnen, ez Donapaleun, ez Maulen, ez Kanbon, ez Atarratzen, ez Garazin; ez eta Garruzen, Lakarrin, Bithiriñen edo honelako herrixka ttipietan ere. Iparralde guzi-guzian gaur haurrak frantsesez jostatzen dira. Baina aski da hazpandar edo garaztar batekin mintzatzea, orain dela 20 urte horrelakorik gertatzen ez zela jakiteko. Euskal dialektologiari buruzko izkribuak irakurtzen dituenak, era berean, ondorio berbera aterako luke Nafarroa (Garai)ri buruz. Behin eta berriz idatzi denez, Altsasuan, Eugin, Otsagabian, Lekunberrin, eta beste hamaika herritan, «adineko jendeak ba daki euskaraz; baina gazteek ez». Dakienak ez daki geroz ikasia duelako: euskaraz ikasteko eta jabetzeko kezka eta benetako nahia oso joera berriak dira Euskal Herrian. Adineko jende hori, beraz, euskal giroan murgilduta bizi zelako gertatu da euskalduna; eta haurtzaroan euskaraz jostatu den azken euskaldun belauna da. Ez dago, beraz, esaterik: «Tira, tira! Ez hileta jo! Zaharrek beti esan dituzte horrelako tentelkeriak». Ez. Guhauri tokatu zaigu kinka berezi larri hau ezagutzea: ez dute gure aurrekoek ezagutu, eta gure ondokoek ez dute ezagutuko. (…) Guganainoko Euskal Herria gauza bat izan da; eta gugandikakoa, nahi-ta-ez, beste gauza bat izango da: etendura ondokoa.

«Eibartarra»ri gutun agiria. Euskal Herritik erdal herrietara. 1971

Advertisements

Utzi erantzun bat

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s